Blog

Eén rol, twee petten: waarom het combineren van Scrum Master en Product Owner niet werkt

Waarom het scheiden van verantwoordelijkheden cruciaal is voor een effectief Scrum-team

In veel organisaties, vooral die aan het begin staan van hun Agile-transformatie, wordt soms de verleidelijke beslissing genomen om de rol van Scrum Master en Product Owner bij één en dezelfde persoon te beleggen. Maar hoe goed bedoeld dit ook mag zijn, één persoon kan nooit tegelijk die kritische teamcoach én besluitvaardige eigenaar van het product zijn. Het plaatst één persoon in een constante spagaat tussen teambehoeften en productprioriteiten. En dat kan vergaande gevolgen hebben voor zowel het teamproces als het uiteindelijke product.

In dit artikel deel ik, Dennis Voorham Scrum Master bij Identify, waarom het combineren van de rollen Scrum Master en Product Owner in de praktijk vaak niet werkt en welke spanningen dit veroorzaakt in teamdynamiek, besluitvorming en productwaarde.

Als Agile Consultant bij Identify kom ik deze ‘dubbele pet’ nog altijd tegen in vacatureteksten of opdrachtbeschrijvingen. Een organisatie die op zoek is naar een Product Owner, die ‘wanneer het nodig is’ óók de rol van Scrum Master op kan pakken.

Het klinkt zo aantrekkelijk: één persoon die zowel de rol van Product Owner (PO) als Scrum Master vervult. Op papier bespaart dit tijd en moeite, maar in de praktijk zien we dat het maar al te vaak averechts werkt. De rollen hebben tegengestelde doelen, vragen andere vaardigheden, vergen allebei veel aandacht en daarmee ook veel tijd. Sterker nog, door deze rollen samen te voegen, worden de fundamentele Scrum-principes – of ‘spelregels’ zoals ik ze eigenlijk graag noem – ondermijnd.

Botsende verantwoordelijkheden

De Product Owner draagt de verantwoordelijkheid voor het product en de waarde die het oplevert. Hij/zij bepaalt wat er ontwikkeld wordt en houdt daarbij rekening met zowel gebruikers als Stakeholders.

In een steeds veranderende markt worden eisen en wensen continu bijgesteld. Het is de taak van de Product Owner om alert te zijn op deze schommelingen en zorgvuldig af te wegen welke aanpassingen direct klantwaarde opleveren. De Product Owner schat continu risico’s in, toetst requirements op haalbaarheid binnen de gestelde termijnen én moet ondertussen zorgen voor een goede balans tussen de verschillende en vaak tegengestelde belangen van de Stakeholders.

De Scrum Master richt zich juist op hoe het team werkt. Als onafhankelijk coach begeleidt hij/zij het proces, faciliteert samenwerking, coacht het team én de Product Owner, en ondersteunt hij/zij het management om een cultuur van vertrouwen en samenwerking bevorderen, waardoor teams effectief en onder zelforganisatie kunnen werken aan complexe projecten.

Wanneer één persoon beide rollen vervult, liggen conflictsituaties al snel op de loer.

Want wie grijpt in als de Product Owner te veel druk op het team legt, of het team er samen met de Product Owner niet in slaagt om overeenstemming te bereiken bij lastige beslissingen? Wie biedt ondersteuning wanneer er spanningen binnen het team ontstaan? En wat als het team geen ‘Impediments’ (belemmeringen / obstakels) durft te melden omdat die de Product Owner zelf betreffen?

De Scrum Master is er om vanuit een onbevooroordeelde positie niet alleen het team, maar óók de Product Owner te ondersteunen en te coachen. Wanneer één persoon alles bepaalt én begeleidt, doe je direct afbreuk aan het fundament van Scrum.

Intern conflict leidt tot extern verlies

Wanneer één persoon zowel Product Owner als Scrum Master wordt loopt diezelfde persoon het risico om met zichzelf in conflict te raken. De rollen hebben namelijk tegengestelde belangen: de Product Owner wil voortdurend meer waarde leveren en dus vaker op resultaten sturen, terwijl de Scrum Master juist moet waken over het proces, het team moet beschermen en soms op de rem moet trappen.

Dit interne conflict kan leiden tot:

Wankele prioriteiten, omdat de persoon niet meer weet vanuit welke pet hij of zij beslist;
Verminderd teamvertrouwen, omdat het team geen duidelijke richting of bescherming ervaart;
Ongezonde druk, doordat de “Product Owner-kant” deadlines blijft pushen terwijl de “Scrum Master-kant” ziet dat het team overbelast raakt;
Vervaging van verantwoordelijkheid, wat uiteindelijk de kwaliteit van zowel het product als het proces ondermijnt.

Kortom, door beide rollen te combineren kan één persoon in een voortdurende spagaat terechtkomen, met negatieve gevolgen voor zowel het team en het product

“Het samenvoegen van Scrum Master en Product Owner lijkt misschien slim, maar het knelt de rollen juist af.”

-Dennis Voorham, Agile consultant

Tijdgebrek als belemmering

De Product Owner is verantwoordelijk voor het uitzetten van strategie en visie, het begrijpen van markt en klanten, het prioriteren van werk en het managen van Stakeholders.

De Scrum Master richt zich echter op het optimaliseren van teamdynamiek, het verbeteren van processen, het begeleiden van de teamontwikkeling en het ondersteunen van het management.

Dit zijn allemaal taken waar beslist niet te licht over gedacht mag worden, want voor één persoon is het vrijwel onmogelijk om beide sets vaardigheden volledig te beheersen.

Het is dan ook duidelijk dat het samenvoegen van beide rollen een aanzienlijke druk op één persoon kan leggen. Hierdoor komt de kwaliteit van het werk bijna altijd onder druk te staan.

Conclusie

Het samenvoegen van Scrum Master en Product Owner lijkt misschien slim, maar het knelt de rollen juist af. We moeten ons realiseren dat Scrum Master en Product Owner bewust als afzonderlijke rollen zijn ontworpen en daarmee juist complementair aan elkaar moeten zijn. Een goede invulling van deze rollen begint bij een duidelijk begrip van taken en verantwoordelijkheden.

Door verantwoordelijkheden gescheiden te houden, voorkomen we de complexiteit en problemen die ontstaan wanneer één persoon beide rollen probeert te vervullen.

Hierdoor krijgt iedereen de ruimte om zijn of haar werk écht goed te doen en bevordert het de groei naar een sterk, high-performing team die aan de verwachtingen van de organisatie tegemoet komt – en zelfs keer op keer weet te overtreffen!

Klaar om te sparren?
Benieuwd wat Agile werken voor jouw organisatie kan betekenen? Bij Identify helpen we dagelijks toonaangevende organisaties om wendbaarder, efficiënter en succesvoller te worden. Neem contact met ons op of ontdek hoe je kan beginnen met Agile werken.

Over de auteur

Dennis Voorham

Dennis Voorham is Agile Consultant bij Identify. Als ervaren Scrum Master ondersteunde hij teams bij onder andere het Nationaal Archief en de Belastingdienst en helpt organisaties hun samenwerking en resultaten te verbeteren. Zijn menselijke aanpak en focus op continu ontwikkelen brengen teams dagelijks naar een hoger niveau.

Mail